Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Điện Sen Vàng (GLE) và Công ty Điện mặt trời RT Energy: Đánh giá tính khả thi dự án thủy điện và thủy điện tích năng tại Tây Bắc và miền Bắc

I. Đánh giá tính khả thi về mặt kỹ thuật

1. Điều kiện địa hình và thủy văn

Khu vực Tây Bắc và miền Bắc sở hữu những lợi thế địa hình vượt trội cho phát triển thủy điện nói chung và thủy điện tích năng nói riêng. Đặc điểm địa hình đồi núi hiểm trở với độ chênh cao lớn giữa các lưu vực sông tạo điều kiện lý tưởng để xây dựng hệ thống hai hồ chứa ở hai cao độ khác nhau – yêu cầu cốt lõi của mô hình thủy điện tích năng. Mạng lưới sông suối dày đặc, cùng với các hồ chứa thủy điện hiện hữu như Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu, có thể được tận dụng làm hồ dưới hoặc hồ trên trong các dự án tích năng, giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư xây dựng.

2. Công nghệ và thiết bị

Về mặt công nghệ, các dự án thủy điện tích năng sử dụng hệ thống tua bin thuận nghịch (pump-turbine) và máy phát/động cơ đảo chiều – đây là công nghệ đã được ứng dụng rộng rãi trên thế giới và đang được triển khai tại Việt Nam qua dự án Thủy điện Tích năng Bác Ái (công suất 1.200MW với 4 tổ máy, mỗi tổ 300MW). Công nghệ này cho phép một tổ máy vừa hoạt động như tua bin phát điện vào giờ cao điểm, vừa hoạt động như máy bơm vào giờ thấp điểm để đưa nước từ hồ dưới lên hồ trên.

Đội ngũ kỹ thuật của GLE với kinh nghiệm triển khai hơn 10 dự án năng lượng tái tạo tại 5 quốc gia, tổng công suất trên 105MW, được đánh giá đủ năng lực để thực hiện khảo sát, tư vấn và giám sát thi công các dự án có quy mô lớn. Sự tham gia của RT Energy, với định hướng phát triển các khu công nghiệp xanh và năng lượng tái tạo tại khu vực ASEAN, bổ sung năng lực tích hợp hệ thống và vận hành liên kết giữa các nguồn năng lượng.

3. Tích hợp với hệ thống điện quốc gia

Thủy điện tích năng đóng vai trò như một "bình ắc quy" khổng lồ của hệ thống điện, được sạc đầy vào giờ thấp điểm (ban đêm hoặc trưa khi bức xạ mặt trời cao) và xả điện vào giờ cao điểm. Điều này đặc biệt quan trọng khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời trong hệ thống ngày càng tăng, gây ra sự biến động lớn về công suất. Khu vực Tây Bắc hiện là trung tâm phát điện lớn của cả nước với hệ thống đường dây truyền tải 500kV kết nối với các phụ tải trọng điểm tại miền Bắc, tạo thuận lợi cho việc đấu nối và truyền tải điện năng từ các dự án mới.

Hai bên đánh giá khả thi kỹ thuật ở mức cao, với điều kiện cần hoàn thành các bước khảo sát chi tiết địa chất công trình, đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và thiết kế kỹ thuật phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

II. Đánh giá hiệu quả tài chính và kinh tế

1. Quy mô đầu tư và cơ cấu vốn

Tham chiếu từ dự án Thủy điện tích năng Bác Ái – dự án đầu tiên và lớn nhất Đông Nam Á với công suất 1.200MW – có tổng mức đầu tư khoảng 21.100 tỷ đồng. Đối với các dự án tại Tây Bắc và miền Bắc, quy mô đầu tư dự kiến sẽ được điều chỉnh phù hợp với công suất lắp đặt và điều kiện địa hình cụ thể, dao động trong khoảng 15.000 – 25.000 tỷ đồng tùy theo quy mô (600 – 1.200MW).

Theo đánh giá sơ bộ của hai bên, cơ cấu vốn dự kiến được bố trí theo tỷ lệ: 30% vốn chủ sở hữu (từ các cổ đông chiến lược và đối tác tài chính) và 70% vốn vay (từ các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước, bao gồm các định chế tài chính quốc tế như WB, ADB, AFD – những tổ chức đã có kinh nghiệm tài trợ cho các dự án thủy điện tích năng tại Việt Nam).

2. Dòng tiền và khả năng sinh lời

Doanh thu của dự án đến từ hai nguồn chính:

• Bán điện cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) theo giá mua điện được phê duyệt (FiT hoặc cơ chế đấu thầu).

• Dịch vụ điều tần, ổn định hệ thống – một nguồn thu ngày càng quan trọng khi thị trường điện cạnh tranh phát triển.

Với hiệu suất vận hành chu trình của nhà máy thủy điện tích năng đạt khoảng 70 – 80% (tức là cứ 1kWh điện tiêu thụ để bơm nước sẽ tạo ra 0.7 – 0.8kWh điện khi phát lại), lợi nhuận được tạo ra từ chênh lệch giá điện giữa giờ thấp điểm (giá rẻ) và giờ cao điểm (giá cao). Dự kiến, khi thị trường điện vận hành theo cơ chế giá theo thời gian (time-of-use pricing), biên lợi nhuận của mô hình này sẽ được cải thiện đáng kể.

Theo tính toán sơ bộ, với công suất 600MW, sản lượng điện phát bình quân hàng năm khoảng 1,2 – 1,5 tỷ kWh, doanh thu dự kiến đạt 1.800 – 2.500 tỷ đồng/năm (giả định giá bán điện bình quân 1.500 – 1.700 đồng/kWh).

3. Các chỉ số tài chính chủ yếu

Các chỉ số này được đánh giá là khả thi trong bối cảnh các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn tại Việt Nam, đặc biệt khi được hưởng các ưu đãi về thuế, đất đai và cơ chế giá điện theo Quy hoạch điện VIII.

III. Đánh giá rủi ro và giải pháp

IV. Kết luận

Trên cơ sở đánh giá tổng hợp, Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Điện Sen Vàng (GLE) và Công ty Cổ phần Điện mặt trời RT Energy thống nhất nhận định:

1. Tính khả thi về kỹ thuật ở mức cao, với lợi thế địa hình, thủy văn thuận lợi và công nghệ đã được kiểm chứng trên thế giới cũng như tại Việt Nam (dự án Bác Ái).

2. Hiệu quả tài chính ở mức khả thi, với các chỉ số IRR và NPV tích cực, đặc biệt khi được hỗ trợ bởi cơ chế giá điện và thị trường điện cạnh tranh đang được hoàn thiện.

3. Các rủi ro hiện hữu đều có thể được quản lý thông qua các giải pháp kỹ thuật, tài chính và pháp lý phù hợp.

Hai bên cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong giai đoạn tiếp theo để hoàn thiện hồ sơ khả thi, tiến tới đề xuất đầu tư và huy động vốn cho các dự án cụ thể tại khu vực Tây Bắc và miền Bắc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng bền vững của Việt Nam.